🇪🇺 CBAM Genel Bakış CBAM at a Glance

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism / Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması — SKDM), Avrupa Birliği'nin 2023 yılında yürürlüğe koyduğu, karbon-yoğun ürünleri AB sınırından geçerken karbon bedeli ödemekle yükümlü kılan bir düzenleyici sistemdir. Yasal dayanağı (EU) 2023/956 sayılı CBAM Tüzüğü ve uygulama düzenlemesi 1773/2023'tür.

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) is an EU regulatory system, in force since 2023, requiring carbon-intensive products to pay a carbon price when they enter the EU. Its legal basis is Regulation (EU) 2023/956 with implementing regulation 1773/2023.

CBAM'ın amacı "karbon kaçağı" (carbon leakage) sorununu çözmektir: AB içindeki şirketler ETS kapsamında karbon bedeli öderken, AB dışı üreticiler bu maliyetten muaftır. CBAM, AB'ye giren ithal ürünlerin karbon içeriğine eşit bir bedel uygulayarak rekabet dengesini kurar.

CBAM exists to address "carbon leakage": while EU companies pay a carbon price under the ETS, non-EU producers do not. CBAM applies an equivalent charge on the carbon content of imports entering the EU, restoring competitive balance.

🏭 CBAM Kapsamındaki 6 Sektör The Six CBAM-Covered Sectors

CBAM'ın geçiş dönemi (2023-2025) ve tam dönemi (2026+) şu altı sektörü kapsar:

CBAM's transitional period (2023-2025) and definitive period (2026+) cover the following six sectors:

📅 CBAM Takvimi CBAM Timeline

⚙️ Gömülü Emisyon (Embedded Emission) Nedir? What Are Embedded Emissions?

CBAM'ın merkezi kavramı gömülü emisyon'dur. Bir ton ürünün (örn. çelik çubuk) üretimi sırasında atmosfere salınan toplam CO₂'ye eşittir — birim: tCO₂e / ton ürün.

The central concept of CBAM is embedded emissions — the total CO₂ released to the atmosphere during the production of one tonne of a good (e.g. a steel rebar), expressed in tCO₂e / tonne of product.

Doğrudan vs Dolaylı Gömülü Emisyon

Direct vs Indirect Embedded Emissions

• Doğrudan (direct): Üretim sürecinde tesisteki yakıt yakma, kireç taşı kalsinasyonu gibi prosesten kaynaklanan emisyonlar. Tesisin Kapsam 1'i.
• Direct: emissions from on-site fuel combustion, limestone calcination and other process sources during production. The plant's Scope 1.
• Dolaylı (indirect): Üretimde tüketilen satın alınan elektrik. Tesisin Kapsam 2'si. Demir-çelik için CBAM 2026 itibarıyla dolaylı emisyonu da dahil etti.
• Indirect: Purchased electricity consumed in production. The plant's Scope 2. For iron & steel, CBAM included indirect emissions starting from 2026.

Prekürsör (Precursor) Mantığı

Precursor Logic

Çoğu CBAM ürünü çok aşamalı üretilir: cevher → sünger demir (DRI) → çelik (EAF) → çubuk. Her bir ara ürün önceki aşamadan gömülü emisyon mirası alır. CBAM raporunda her aşamanın katkısı izlenebilir olmak zorundadır.

Most CBAM goods involve multi-stage production: ore → DRI → steel (EAF) → rebar. Each intermediate inherits embedded emissions from the previous step. CBAM reports must trace every stage's contribution.

Tedarikçi-Raporlu vs Default Değerler

Supplier-Reported vs Default Values

Tedarikçilerden alınan ara ürünler (örn. hurda demir, DRI) için iki seçenek:

For intermediate products sourced from suppliers (e.g. scrap, DRI), there are two options:

• Tedarikçinin gerçek değeri (önerilen): Tedarikçinin kendi karbon raporunu paylaşması. Daha düşük değer = daha düşük CBAM yükümlülüğü.
• Supplier-actual (recommended): the supplier shares its own carbon report. Lower value = lower CBAM liability.
• AB Default değeri (penaltılı): Tedarikçi veri vermezse AB'nin yayımladığı ülke/sektör default değerleri kullanılır — genelde gerçek değerden yüksek, ek maliyet getirir.
• EU default (penalised): if the supplier provides no data, EU country/sector defaults apply — usually higher than actuals, leading to extra cost.

🇹🇷 Türk İhracatçıları Ne Yapmalı? What Should Turkish Exporters Do?

Türkiye, AB'nin en büyük 5. CBAM-kapsam ihracatçısı. Demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre sektörlerinde Türk firmaların aksiyon planı:

Türkiye is the EU's 5th largest CBAM-covered exporter. Action plan for Turkish firms in steel, aluminium, cement and fertilisers:

• 1) Tesis bazlı gömülü emisyon hesaplayın. AB Implementing Regulation 1773/2023'teki metodolojiye uygun, çeyreklik bazlı ölçüm yapın. Veri kayıplarına dikkat — geri dönüş yok.
• 1) Calculate embedded emissions per facility. Use the methodology in Implementing Regulation 1773/2023, on a quarterly basis. Beware data gaps — they cannot be backfilled.
• 2) Mass balance yapısı kurun. Cevher → ara ürün → bitmiş ürün zinciri boyunca CO₂ akışı izlenebilir olmalı. ±%5 toleransı CBAM verifier kabul ediyor.
• 2) Build a mass-balance structure. CO₂ flow must be traceable through the ore → intermediate → finished-product chain. CBAM verifiers accept ±5% tolerance.
• 3) Tedarikçilerinizden veri toplayın. Hurda, DRI, klinker gibi girdiler için tedarikçi-raporlu değer hedeflenmeli. Default değerler maliyetli — AB tarafına yüksek CBAM bedeli çıkar.
• 3) Gather data from suppliers. For inputs like scrap, DRI and clinker, target supplier-reported values. Defaults are costly — they push CBAM fees on the EU side higher.
• 4) AB CBAM Registry'ye XML hazırlığı yapın. Beyanname, AB Komisyonu'nun CBAM Registry'sine 1773/2023 şemasına uygun XML formatında gönderilir. Yazılım altyapısı 2026 öncesi hazır olmalı.
• 4) Prepare XML for the EU CBAM Registry. Declarations are submitted to the EU Commission's CBAM Registry in XML format compliant with the 1773/2023 schema. The software stack must be ready before 2026.
• 5) Akredite doğrulayıcı (verifier) ile çalışın. 2026 itibarıyla CBAM raporları AB tarafından akredite edilmiş bir doğrulama kuruluşunca onaylanmadan kabul edilmez.
• 5) Work with an accredited verifier. From 2026, CBAM reports are accepted only after sign-off by an EU-accredited verification body.
• 6) Azaltım yatırımı planlayın. CBAM bedeli düşük emisyonlu üretime geçişi finansal olarak da avantajlı kılar. Enerji verimliliği, elektrik kaynağının yeşilleşmesi, scrap kullanımı en hızlı yatırımlardır.
• 6) Plan abatement investments. The CBAM price makes low-emission production financially attractive. Energy efficiency, greening the electricity mix and increased scrap use are the quickest wins.